ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺑﮫﻣﺜﺎﺑﮫ ﺑﺎزی ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ

ﺟﻨﮓ ﻣﯿﺎن اﯾﺮان، آﻣﺮﯾﮑﺎ واﺳﺮاﯾﯿﻞ را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺻﺮﻓﺎً ﯾﮏ ﺗﻘﺎﺑﻞ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﯾﺎ ﻣﻨﻄﻘﮫای داﻧﺴﺖ. اﯾﻦ ﺟﻨﮓ، در واﻗﻊ ﺗﺠﻠﯽ ﯾﮏ ﻣﻨﻄﻖ ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ در ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻞ اﺳﺖ: ﻣﻨﻄﻖ ﻗﺪرت.

در ﭼﺎرﭼﻮب ﻧﻈﺮﯾﮫٔ رﺋﺎﻟﯿﺴﻢ (Realism)، دوﻟﺖھﺎ ﻧﮫ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺧﻼق، ﺑﻠﮑﮫ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺑﻘﺎ و ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. از اﯾﻦ ﻣﻨﻈﺮ، آﻧﭽﮫ در ﺣﺎل وﻗﻮع اﺳﺖ، ﻧﮫ ﯾﮏ اﺳﺘﺜﻨﺎ، ﺑﻠﮑﮫ ﯾﮏ ﻗﺎﻋﺪه اﺳﺖ: ﺗﻼش ﺑﺮای ﺣﻔﻆ ﯾﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﻮازﻧﮫٔ ﻗﺪرت.

اﻣﺎ ﻣﺴﺌﻠﮫ از ﺟﺎﯾﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﮐﮫ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻖ، از ﮐﻨﺘﺮل ﺧﺎرج ﻣﯽﺷﻮد. اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه، در ﻣﻮاﺟﮭﮫ ﺑﺎ اﯾﺮان، وارد ﻣﺴﯿﺮی ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﮫ ﺷﺒﺎھﺖھﺎی ﻧﮕﺮانﮐﻨﻨﺪهای ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﮫٔ ﭘﺲ از ﺟﻨﮓ وﯾﺘﻨﺎم دارد: درﮔﯿﺮیای ﮐﮫ ﻧﮫ ﭘﯿﺮوزی در آن ﺗﻌﺮﯾﻒ روﺷﻨﯽ دارد و ﻧﮫ ﺧﺮوج از آن ھﺰﯾﻨﮫٔ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮﻟﯽ.

اﯾﻦ ھﻤﺎن ﭼﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﮫ در ادﺑﯿﺎت اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ از آن ﺑﮫﻋﻨﻮان »ﺑﺎﺗﻼق ژﺋﻮﭘﻠﯿﺘﯿﮏ« ﯾﺎد ﻣﯽﺷﻮد و ﻧﺸﺎﻧﮫھﺎی آن اﻣﺮوز ﺑﮫوﺿﻮح ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﺎھﺪه اﺳﺖ. اﻣﺎ اﯾﻦ ﺟﻨﮓ، ﺗﻨﮭﺎ در ﺳﻄﺢ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻣﻌﻨﺎ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ؛ ﺑﻠﮑﮫ ﺑﮫﺷﺪت درﮔﯿﺮ ﺳﯿﺎﺳﺖ داﺧﻠﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﯿﺰ ھﺴﺖ.

ﺷﮑﺎف ﻋﻤﯿﻖ ﻣﯿﺎن دﻣﻮﮐﺮاتھﺎ و ﺟﻤﮭﻮریﺧﻮاھﺎن، ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﯽ را ﺑﮫ اﺑﺰار رﻗﺎﺑﺖ داﺧﻠﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮده

اﺳﺖ. در ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺮاﯾﻄﯽ، ﺑﺤﺮان ﺧﺎرﺟﯽ ﻧﮫ ﯾﮏ ﺗﮭﺪﯾﺪ، ﺑﻠﮑﮫ ﯾﮏ »ﻓﺮﺻﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ« ﻧﯿﺰ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷﻮد.

دﻣﻮﮐﺮاتھﺎ، ﮐﮫ در ﻣﻘﺎطﻌﯽ ﺑﺎ اﻓﺖ ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﻣﻮاﺟﮫ ﺑﻮدهاﻧﺪ، ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﺗﺪاوم ﺑﺤﺮان، اﻣﮑﺎن ﺑﺎزﺳﺎزی ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺧﻮد را ﺑﺒﯿﻨﻨﺪ. در ﻣﻘﺎﺑﻞ، ﺟﻤﮭﻮریﺧﻮاھﺎن ﺑﺎ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺑﺮ روﯾﮑﺮدھﺎی ﺗﮭﺎﺟﻤﯽﺗﺮ، ﺗﻼش ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺧﻮد را ﺑﮫﻋﻨﻮان ﺣﺎﻣﻞ ﻗﺪرت و ﻗﺎطﻌﯿﺖ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﻨﻨﺪ.

در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن، ﻧﻘﺶ رھﺒﺮی ﺳﯿﺎﺳﯽ – ﺑﮫ وﯾﮋه در دورهٔ دوﻧﺎاد ﺗﺮاﻣﭗ – ﻗﺎﺑﻞ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ ﻧﯿﺴﺖ.

ﺳﺒﮏ ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮی ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ واﮐﻨﺶ، ﺳﺎدهﺳﺎزی ﻣﺴﺎﺋﻞ ﭘﯿﭽﯿﺪه، و ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻗﺪرت ﺑﮫ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ آن، در ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﻮارد ﻧﮫ ﺗﻨﮭﺎ ﺑﺤﺮان را ﻣﮭﺎر ﻧﮑﺮد، ﺑﻠﮑﮫ آن را ﺗﺸﺪﯾﺪ ﮐﺮد. اﯾﻦ ﻧﻮع ﻧﮕﺎه، ﺑﯿﺶ از آﻧﮑﮫ اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ ﺑﺎﺷﺪ، ﺗﺎﮐﺘﯿﮑﯽ و ﮐﻮﺗﺎهﻣﺪت اﺳﺖ و دﻗﯿﻘﺎً ھﻤﯿﻦﺟﺎ، ﺧﻄﺮ آﻏﺎز ﻣﯽﺷﻮد.

از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ، ﻧﻘﺶ اﺳﺮاﺋﯿﻞ را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺖ. ﺳﯿﺎﺳﺖ اﻣﻨﯿﺘﯽ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر، ﺑﺮ اﺳﺎس ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی ﺗﮭﺪﯾﺪات ﺑﺎﻟﻘﻮه در ﻣﺤﯿﻂ ﭘﯿﺮاﻣﻮﻧﯽ ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﭼﺎرﭼﻮب، ﺗﺪاوم ﻓﺸﺎر و ﺣﺘﯽ درﮔﯿﺮی، ﺑﮫﻋﻨﻮان اﺑﺰاری ﺑﺮای ﺣﻔﻆ ﺑﺮﺗﺮی اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷﻮد.

اﻣﺎ اﯾﻦ ﻧﮕﺎه، ﯾﮏ ﭘﯿﺎﻣﺪ ﺟﺪی دارد: ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﺤﺮان ﺑﮫ وﺿﻌﯿﺖ داﺋﻤﯽ.

در ﭼﻨﯿﻦ ﺷﺮاﯾﻄﯽ، ﺟﻨﮓ دﯾﮕﺮ ﯾﮏ »وﺳﯿﻠﮫ« ﻧﯿﺴﺖ، ﺑﻠﮑﮫ ﺑﮫ ﯾﮏ »ﺳﺎﺧﺘﺎر« ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد. ﺳﺎﺧﺘﺎری ﮐﮫ ﺑﺎزﯾﮕﺮان ﻣﺨﺘﻠﻒ، آﮔﺎھﺎﻧﮫ ﯾﺎ ﻧﺎآﮔﺎھﺎﻧﮫ، در ﺣﻔﻆ آن ﻧﻘﺶ دارﻧﺪ.

ﻣﺴﺌﻠﮫٔ اﺻﻠﯽ دﻗﯿﻘﺎً ھﻤﯿﻦﺟﺎﺳﺖ: وﻗﺘﯽ ﺟﻨﮓ ﺑﮫ ﯾﮏ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد، دﯾﮕﺮ ﭘﺎﯾﺎن آن ﺑﮫ ﺗﺼﻤﯿﻢ واﺑﺴﺘﮫ ﻧﯿﺴﺖ، ﺑﻠﮑﮫ ﺑﮫ ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ. و ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ، ھﻤﻮاره ﭘﺮھﺰﯾﻨﮫ ﺗﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﺳﯿﺎﺳﺖ اﺳﺖ.

در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن، ﺧﻄﺮ ﺑﺰرگﺗﺮ آن اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﺎزﯾﮕﺮان ﺳﯿﺎﺳﯽ – ﭼﮫ در داﺧﻞ آﻣﺮﯾﮑﺎ، ﭼﮫ در ﻣﻨﻄﻘﮫ – ﺑﮫﺟﺎی ﺗﻼش ﺑﺮای ﭘﺎﯾﺎن ﺑﺤﺮان، از آن ﺗﻐﺬﯾﮫ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﺤﺮان، ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﮫ ﺳﺮﻣﺎﯾﮫٔ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﯽﺷﻮد. ﺟﻨﮓ، ﺑﮫ اﺑﺰار ﺑﺎزﺗﻮﻟﯿﺪ ﻗﺪرت. و در اﯾﻦ ﻧﻘﻄﮫ، ﺳﯿﺎﺳﺖ دﯾﮕﺮ ھﻨﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻧﯿﺴﺖ، ﺑﻠﮑﮫ ھﻨﺮ اﺳﺘﻤﺮار ﺑﯽﺛﺒﺎﺗﯽ اﺳﺖ.

ﺟﻤﻊﺑﻨﺪی

آﻧﭽﮫ اﻣﺮوز ﺷﺎھﺪ آن ھﺴﺘﯿﻢ، ﻧﮫ ﯾﮏ ﺟﻨﮓ ﺳﺎده، ﺑﻠﮑﮫ ھﻢ زﻣﺎن ﺳﮫ ﭘﺪﯾﺪه اﺳﺖ:

•  رﻗﺎﺑﺖ ﻗﺪرت در ﺳﻄﺢ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻞ

•  رﻗﺎﺑﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ در داﺧﻞ آﻣﺮﯾﮑﺎ

•  و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت اﻣﻨﯿﺘﯽ در ﺳﻄﺢ ﻣﻨﻄﻘﮫای

اﯾﻦ ﺳﮫ ﻻﯾﮫ، در ھﻢ ﺗﻨﯿﺪه ﺷﺪهاﻧﺪ. و دﻗﯿﻘﺎً ﺑﮫ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ، ﺧﺮوج از اﯾﻦ ﺑﺤﺮان، ﺑﺴﯿﺎر دﺷﻮارﺗﺮ از ورود ﺑﮫ آن اﺳﺖ. و ﺷﺎﯾﺪ ﺧﻄﺮﻧﺎکﺗﺮﯾﻦ ﺗﻮھﻢ در ﺳﯿﺎﺳﺖ ھﻤﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ: اﯾﻨﮑﮫ ﺑﺎزﯾﮕﺮان ﺗﺼﻮر ﮐﻨﻨﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺟﻨﮓ را آﻏﺎز ﮐﻨﻨﺪ، اﻣﺎ ﮐﻨﺘﺮل آن را از دﺳﺖ ﻧﺪھﻨﺪ.

ﻣﮭﺪی روﺳﻔﯿﺪ- ﺑﺮﻟﻦ