دکتر شاپور بختیار در آیینه افکار دیگران
به باور من شادروان دکتر شاپور بختیار بود که به انقلاب راستین دست زد و بیشتر خواسته های ملت رادر زمان بسیار کوتاهی بر آورده کرد ولی در رویارویی با “مجهول مطلق” به علت فقدان مهلت کافی وعوامل بیشمار ریز و درشت داخلی و بین المللی ناکام ماند.
من هم چون دکتر احمد میرفندرسکی، وزیر امور خارجه دولت دکتر بختیار، با ور دارم آنچه در ۲۲ بهمن۱۳۵۷ در ایران رخ داد کودتایی علیه دولت قانونی بختیار بود . و نه انچه که دیگران از ان به انقلاباسلامی یاد می کنند.
شادروان شاپور بختیاربه درستی هشدارداده بود که استبداد دینی خطرناکتر از هر استبداد دیگری استو نظام فاشیستی اگر جنبه مذهبی داشته باشد به مراتب سهمناک تر است. اما علیرغم گفته هایسنجیده و هشدارهای به هنگام، در دوره نخست وزیر اش مورد بیمهری چپ و راست، یاران و همرزمان،مخالفان و منتقدان، فتنه گران و اصلاح طلبان، «روشنفکران» و توده، مذهبیون و مشرکین ، ملیون وجهان وطنان، مردان و زنان و دیگران قرار گرفت.
در این نوشته نگاهی دارم به نظر دیگران درباره دکتر شاپور بختیار، آخرین نخست وزیر نظام مشروطه پادشاهی؛
«شمار بسیاری او را یکی از اعجوبه های بزرگ تاریخ می دانند.
از نادر سیاستمداران جهان بود که در صداقت او نمی توان تردیدی کرد».
( مهشید امیر شاهی ،و مهدی قاسمی)
یک آلمانی ضد هیتلر: حتی اگر شکست بخوریم در آینده خواهند گفت آلمانیهایی بودند که در برابرهیتلر نه گفتند، واین دقیقا کاری است که دکتر بختیار در ایران کرد تا آیندگان نگویند که همه ایرانیانتسلیم خمینی شدند..دکتر بختیار می دانست که شاه باید/تصمیم گرفته برود و دیگر اصراری در ماندناو مثل دکتر صدیقی نکرد.
جواد خادم، وزیر آبادانی و مسکن دولت بختیار: «بختیار عجله داشت، مشورتهای برخی از دوستاندرست نبود. آشتی ملی با شاه برای اینکه منافع ملی را بر شاه ترجیح داد. میخواست مردم را از سنتجدا کند. بختیارتاثیرش در تاریخ ایران برجسته است. بختیار از مصدق مهمتر است چون بختیار در بحرانقبول مسیولیت کرد.»
دکتر حمید اکبری، استاد دانشگاه:
«بختیار برای هوادارانش یک رهبر مدرن و متعلق به قرن بیستم بود زیرا او نه تنها از سرامدان ادب وفرهنگ ایران، بلکه تحصیلکرده رشته حقوق در دانشگاه سوربن، آشنا با جامعه ی فرانسه و اروپا،سخنور ممتاز به زبان فرانسوی، آشنا با زبان های انگلیسی، آلمانی و عربی و محشور با نویسندگان وکوشندگان سیاسی برجسته جامعه ی فرانسه بود. این ویژگی ها در متن حادثه ها و خبرهای ناگوار دهسال اول انقلاب برای ایرانیان مخالف نظام جمهوری اسلامی جلوه دارویی تسلی بخش بود.»
شادروان دکتر بختیار دلاوری بود سرشار از اندیشه نیکبختی انسان ایرانی در یک ایران دمکرات ومدرن.در این راه با قبول نخست وزیری و سرانجام قتلش جلوه ای بی همتا از گفته مشهور شکسپیر شد” بزدلان پیش از مرگ سدها بار می میرند و شجاعان تنها یک بار می میرند.”
دکتر حمید اکبری:
دکتر بختیار جرات انرا داشت که بنابر مبانی اندیشه و باورهایش، در زمانه ای که سیل خروشان وجوشان. جامعه و اکثریت قریب به اتفاق رهبران سیاسی ایران بنابر نارضایتی از دستگاه پادشاهی ، ولیبه اشتباه، پیرو خمینی شده بودند، به آن مرد کهنه پرست و انتقام جو و خونخوار، با قبول مسیولانه ودلاورانه نخست وزیری بگوید«نه»!
شادروان دکتر صدرالدین الهی، نویسنده، روزنامه نگار و استاد:
شادروان دکتر شاپور بختیار آن کسی که فراخوانده شده بود، سرمایه ای جز یکر نگی نداشت.جز بهصراحت و روشنی، به زبانی دیگر سخن نمی توانست گفت. او به ندای قلبش پاسخ گفته بود، اما درمقابل آن همه هفت رنگی، این یکر نگی کاری می توانست کرد؟ گاه این فکر موذی موریانه وار در ذهنممی دود که اگر به جای او ذکالملک فروغی را هم در آن توفان برگزیده بودند، ایا او جمله معروف «میایند و می روند و با کسی کاری ندارند» را اینطور تصحیح نمی کرد «می مانند و با همه کس و همه چیزکار خواهند داشت» ؟!
انسانیت و ایران را در هم آمیخت . همه عمر با دیکتاتوری مبارزه کرد و هرگز تسلیم نشد. وطن پرستییگانه و عاشق مردم ایران بود. نهضت مقاومت ملی ایران را پی گذاشت.
شادروان مهندس فریدون امیر ابراهیمی، از یاران دکتر بختیار در جبهه ملی:
«بختیار در مدت کوتاه نخست وزیری بسیاری از آرزوهای مردم را بر آورد، پی بناهای حکومتمردمسالاری را گذاشت، زندانیان سیاسی آزاد و ساواک را منحل کرد.دکتر بختیار با دستی گشاده و بدوننگرانی از «فرداها» حدود یکصد ملیون دلار و ۱۲ سال از عمر خود را صرف سازمانی نمود که قیامشاهرخی را بدون پرده پوشی به راه انداخت. پس از شکست قیام شاهرخی بالغ بر ۹۰۰ نفر نظامیان جانبازشکنجه و اعدام شدند.خامنه ای و رفسنجانی فرمان دادند تا دکتر عبدالرحمان برومند و خود دکتربختیار ذبح اسلامی شوند-. »
از سخنرانی خانم مهشید امیر شاهی، نویسنده، درمراسم سالگرد دکتر بختیار
«تهمت زدن به دکتر شاپور بختیار از روزی که او در یکی از دقایق سخت و حساس تاریخ معاصر ما قبولمسیولیت کرد و وارد میدان ملکداری شد، سکه رایج بودهاست این را همه می دانیم..
بر حق بودن آرمان های او برای ایران و ایرانی، بر همگان روشن شده است. گروه حاضر در این مکان ودیگر همفکران صمیمی و یکدلی که طی دوران قدر او را شناخته اند می بایست از این مشاهده خشنود وسربلند باشند»–
هومان بختیار، از بستگان دکتر بختیار و روزنامه نگار:
«نحوه برخورد با دکتر بختیارهنگامی که به قصد نجات ایران پا به میدان گذاشت و علم مبارزه بادیکتاتوری نعلین را بلند کرد، برای من یادآور رفتاری است که با گالیله در اروپای قرن هفدهم شد. باورهردو تحول بر انگیز، ولی در عین حال بدیهی بود: دانشمند ایتالیایی مدعی مرکزیت نداشتن زمین درجهان بود و بختیار اعتقاد راسخ داشت به کوتاه کردن دست دکانداران دین از عرصه سیاست.»
دکتر جاماسب سلطانی، استاد دانشگاه
«بختیار پل انقلاب مشروطه به انقلاب آینده بود.»
مهدی قاسمی، نویسنده و روزنامه نگار
«او درست در آن ایام تب آلود که خرد و بزرگ در طلسم جادو شده «امامت امام خمینی» و حتی یاران وهمرزمان قدیم او غرق غفلت از میراثی که با خود کشیده بودند در وجود «امام» نوظهور نه فقط«تجسم آرمان های یک ملت» بلکه تجسم آرمان های همه ملل در هم کوفته ی جهان را مشاهده میکردند و پیر مرد ناگهان «امام»شده را به یمن همتش و به «جلال استقامتش و به شوکت حق پرستیاش می ستودند و گشاینده ی«کاری» در جهان می دیدندکه « نه در حد باور جهانیان» می توانست بودو نه چنان که قلم به آسانی بیان توان کرد، هشدارهای عالمانه خود را داد.
حال که او درمیان نیست و از افسانه ی جایزه و صله هم نشانی نه… چرا ننویسید و نگوییم، و از سر حقشناسی و حق پرستی ننویسیم و نگوییم، که او در باورهای خود نه تنها صادق بود که واقع گرا و درستاندیش و پیشگویی نازک بین و ژرف نگر نیز بود.»
بختیار در زمره شخصیتهای پایبند به قانون و آن هم قانون انسانی است و یکی از مولفه های دستیابی بهدمکراسی پایدار و سکولاریزم ماندگار در ایران نیز همین حکومت قانون است.
یکی دیگر از ویژگیهای دکتر بختیار دریافت و شناخت او از دوران بسیار حساس و پرشور و شوق انقلاب۵۷ است، او دریافت که باید در برابر پدیدار شدن یک حکومت دینی ایستادگی کرد. گرچه بسیاری ازروشنفکران آن زمان از چپ و ملی گرا و راست و غیره این خطر را در نیافتند و تصور می کردند که خمینیبه وعده هاییکه در پاریس داده، وفادار خواهد بود.
شادروان محمد امینی، تاریخ دان
«خطر حکومت دینی را هیچ کس مانند بختیار درک نکرده بود. بختیار دریافت که انقلاب ۵۷ طغیان جهلبود و جامعه هم متاسفانه با آغوش باز از طغیان جهل استقبال کرد. ولی بختیار در برابر چنین جهلیایستاد و جانش را هم از دست داد. اگر مشروطه خیزش بیداری بود انقلاب ۵۷ طغیان جهل بود.»
محمد قاید، روزنامه نگار
«”فرنگی کارها ” در دومین تلاش برای قتل بختیار ۱۵ مرداد سال ۱۳۷۰سرش را با کارد اشپزخانه بریدندیعنی یک روز پس از سالگرد مشروطیت. قاتل سرانجام با گروگانی فرانسوی در تهران مبادله شد. احتمالاهیچ کدام از ترورهای فرامرزی تا این حد دل رندان حقپرست را شاد نکرده است.»
دکتر رامین کامران
«بختیار کاملا به این مسیله آگاه بود که مشکل اصلی ایران تعیین نظام سیاسی کشور و این امر است کهبر هر مسیله سیاسی دیگری اولویت دارد: نظام سیاسی ایران دمکراسی پارلمانی باید باشد و قانوناساسی مشروطیت در این باب مرجع اعلاست.
بختیار درست آدمی بود که ایران و بخصوص آزادیخواهان ایرانی در آن شرایط لازم داشتند. بخت بزرگشان این بود که یافتندش و خطای بزرگشان اینکه قدرش را ندانستند.-
بختیار ناچار شد تا در برابر اکثریت بایستد، اکثریتی که خیابانها را اشغال کرده بود، رسانه ها را قبضهکرده بود،و در بین فعالان سیاسی و روشنفکران، وحدتی کم سابقه و کم نظیر آفریده بود. بسیار گفتهشده و به تصور من بحق هم گفته شده که اکثریت مردم ایران در دعوای انقلاب خاموش بودند و به هرصورت شمار آنهایی که در مبارزه انقلابی شرکت فعال نکردند، به مراتب بیش از آنهایی بود که چنینکردند.»
دکتر حسین لاجوردی، جامعه شناس و رییس انجمن پژوهشگران ایران در پاریس
«ملت ایران یک پوزش بزرگ به زنده یاد دکتر بختیار بدهکار است.»
دکتر حمید اکبری، دکتر مهرداد درویش پور، و دکتر جاماسب سلطانی در کنار بسیاری از پژوهشگران،استادان دانشگاهها، فعالان سیاسی، روزنامه نگاران و تاریخدانان باور دارند که شادروان دکتر شاپوربختیار در بحران ۱۳۵۷ راه سوم برای نجات کشور ارایه داده بود.
هنوز برایم پرسش است چرا اکثریت «روشنفکران»، فعالان سیاسی، چپگرایان و همرزمان دکتر بختیار درجبهه ملی در گزینش بین دکتر بختیار سوسیال دمکرات، لاییک، انسان مدرن قرن بیستم، با پیشینه ایشفاف و مبارزات طولانی علیه هرنوع خودکامگی، آشنا به جهان و شرایط آن، حقوقدان و دولتمرد،مدافع حقوق انسان که مبنای فلسفه سیاسی اش را بر تلاش برای خوشبختی انسان می دانست، و آزادیرا ارج می نهاد، خردگرا بود و باورمند به قانون و عدالت اجتماعی، و سید روح اله خمینی موسوی هندیپیرمردی بیگانه با جهان و در اندیشه انتقام و با افکاری واپسگرا از ۱۵۰۰ سال پیش که به چیزی جز ویرانیایران نمی اندیشید دومی را برگزیدند؟
حسنین هیکل سردبیر روزنامه الاهرام مصر و از روزنامه نگاران برجسته جهان گفت: «خمینی تیری استکه از عصر حجر به قلب ایران در قرن بیستم شلیک شده است». چقدر این جمله به زیبایی خمینی راتوصیف کرده است!
راستی، شاپور بختیار و حسنین هیکل چه چیزی را می دیدند که اکثریت قریب باتفاق «روشنفکران» ایران دهه ۱۹۷۰/۱۳۵۰ نتوانستند ببینند و بفهمند و در سوی درست تاریخ قرار گیرند؟
بی جهت نیست که دکتر رامین کامران او را ” آموزگار آزادی ما”، دکتر نیما ناصر آبادی اورا “امید نسلجوان”، حسین باقرزاده او را”سیاستمداری که درتاریخ بزرگ شد”، فرج سرکوهی ” ماموریت بختیار رانجات ایران از استبداد مذهبی”، دکتر مهدی مظفری “بختیار کشته شد اما نمرد!”، و هومان بختیاراو را«با سرشتی ویژه توصیف می کند که قدرش درزمان زنده بودنش دانسته نشد.»
اما بختیار برای همیشه در تاریخ ایران حضور خواهد داشت زیرا میراثی از خود برجای گذاشت کهماندگار است و رهایی بخش ایران! آنچه مایه خشنودی است امروزه همه کسانی که براستی مخالف بارژیم مذهبی ایران هستند مستقیم و یا غیر مستقیم راه بختیار را پیگیری می کنند.
ایران هرگز نخواهد مرد!
دکتر ابراهیم بی پروا
