ﻓﺮدوﺳﯽ، در ژرﻓﺎی رواﯾﺖھﺎی ﺧﻮد، از ﻣﻔﮭﻮﻣﯽ ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﮫ ﻓﺮاﺗﺮ از زﻣﺎن و ﻣﮑﺎن اﺳﺖ: »ﮔﺴﺴﺖِ ﺧﺮد.« او اﯾﻦ ﮔﺴﺴﺖ را ﻧﮫ ﺻﺮﻓﺎً ﯾﮏ ﺧﻄﺎی ﻓﮑﺮی، ﺑﻠﮑﮫ ﺷﮑﺎﻓﯽ در ﺑﻨﯿﺎد اﻧﺴﺎن ﻣﯽداﻧﺪ. ﺷﮑﺎﻓﯽ ﮐﮫ اﮔﺮ رخدھﺪ، ﺗﻌﺎدل دروﻧﯽ از ﻣﯿﺎن ﻣﯽرود و ﻣﺴﯿﺮ اﻧﺴﺎن، آرام و ﺑﯽﺻﺪا، ﺑﮫ ﺳﻮی اﻧﺤﺮاف ﮐﺸﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد.

اﯾﻦ ﻣﻔﮭﻮم، اﻣﺮوز ﺑﯿﺶ از ھﺮ زﻣﺎن دﯾﮕﺮی، ﻗﺎﺑﻞ ﻟﻤﺲ اﺳﺖ. اﮔﺮ ﺑﮫ وﺿﻌﯿﺖ ﺟﮭﺎن ﺑﻨﮕﺮﯾﻢ—ﺑﮫ ﺟﻨﮓھﺎﯾﯽ ﮐﮫ در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ اداﻣﮫ دارﻧﺪ، ﺑﮫ ﺗﻨﺶھﺎﯾﯽ ﮐﮫ ھﺮ روز ﺑﺮ آنھﺎ اﻓﺰوده ﻣﯽﺷﻮد، و ﺑﮫ ﺗﺼﻤﯿﻢھﺎﯾﯽ ﮐﮫ ﮔﺎه ﺑﯿﺶ از آﻧﮑﮫ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﮫٔ ﺳﻨﺠﺶ و دوراﻧﺪﯾﺸﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﺮ واﮐﻨﺶ و ھﯿﺠﺎن اﺳﺘﻮارﻧﺪ—ﻧﺸﺎﻧﮫھﺎﯾﯽ از ھﻤﯿﻦ ﮔﺴﺴﺖ را ﻣﯽﺗﻮان دﯾﺪ.

در ﭼﻨﯿﻦ ﻓﻀﺎﯾﯽ، ﺳﯿﺎﺳﺖ دﯾﮕﺮ از ﺧﺮد ﺗﻐﺬﯾﮫ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ، ﺑﻠﮑﮫ از اﺿﻄﺮاب، رﻗﺎﺑﺖ و ﺗﺮس ﻧﯿﺮو ﻣﯽﮔﯿﺮد. ﻧﺘﯿﺠﮫ آن اﺳﺖ ﮐﮫ ﺑﮫﺟﺎی ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی ﻣﺴﯿﺮھﺎی ﭘﺎﯾﺪار، زﻧﺠﯿﺮهای از ﺗﺼﻤﯿﻢھﺎی ﻣﻘﻄﻌﯽ ﺑﮫ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﮫ ھﺮ ﯾﮏ، زﻣﯿﻨﮫﺳﺎز ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺗﺎزه ﻣﯽﺷﻮد.

در ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎ اﯾﺮان ﻧﯿﺰ، اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﮫ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﮫ وﺿﻮح ﻣﺸﺎھﺪه ﮐﺮد. اﯾﺮان، ﺑﮫﻋﻨﻮان ﮐﺸﻮری ﺑﺎ ﭘﯿﺸﯿﻨﮫٔ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و ﻓﺮھﻨﮕﯽ ﻋﻤﯿﻖ، ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﻧﮕﺎھﯽ اﺳﺖ ﮐﮫ ﻓﺮاﺗﺮ از ﻟﺤﻈﮫ و واﮐﻨﺶ، ﺑﮫ ﺗﺪاوم و آﯾﻨﺪه ﺑﯿﻨﺪﯾﺸﺪ. اﻣﺎ ھﺮﺟﺎ ﮐﮫ اﯾﻦ ﻧﮕﺎه ﺗﻀﻌﯿﻒ ﺷﻮد و ﺗﺼﻤﯿﻢھﺎ از ﻣﺪار ﺧﺮد ﺧﺎرج ﺷﻮﻧﺪ، ﻧﺘﯿﺠﮫ ﻧﮫ ﺗﺜﺒﯿﺖ، ﺑﻠﮑﮫ اﻓﺰاﯾﺶ ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺗﻨﺶ ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد.

در اﯾﻨﺠﺎ، »ﮔﺴﺴﺖِ ﺧﺮد« ﺗﻨﮭﺎ ﯾﮏ ﻣﻔﮭﻮم ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ؛ ﺑﻠﮑﮫ ﺑﮫﺻﻮرت ﻋﻤﻠﯽ، ﺧﻮد را در ﻓﻘﺪان ﯾﮏ ﻧﮕﺎه اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدھﺪ.

زﯾﺮا اﺳﺘﺮاﺗﮋی، در ﺑﻨﯿﺎد ﺧﻮد، ﭼﯿﺰی ﺟﺰ اﻣﺘﺪاد ﺧﺮد در زﻣﺎن ﻧﯿﺴﺖ. و ھﺮﺟﺎ اﯾﻦ اﻣﺘﺪاد ﻗﻄﻊ ﺷﻮد، آﻧﭽﮫ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ، ﻣﺠﻤﻮﻋﮫای از واﮐﻨﺶھﺎﺳﺖ و ﻧﮫ ﯾﮏ ﻣﺴﯿﺮ.

ﺟﮭﺎن اﻣﺮوز، در ﺑﺴﯿﺎری از ﻧﻘﺎط، ﺑﯿﺶ از آﻧﮑﮫ در ﺣﺎل ﺣﺮﮐﺖ ﺑﺮ اﺳﺎس طﺮﺣﯽ ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪت ﺑﺎﺷﺪ، درﮔﯿﺮ ھﻤﯿﻦ واﮐﻨﺶھﺎی ﭘﯽدرﭘﯽ اﺳﺖ. ﺟﻨﮓھﺎ، ﺑﮫﺟﺎی آﻧﮑﮫ ﭘﺎﯾﺎندھﻨﺪهٔ ﺑﺤﺮانھﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺧﻮد ﺑﮫ ﺑﺨﺸﯽ از ﺗﺪاوم آنھﺎ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ. اﯾﻦ ﭼﺮﺧﮫ، ﭼﯿﺰی ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﻧﺸﺎﻧﮫای از آﻧﮑﮫ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی، از ﺳﻄﺢ اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ ﺑﮫ ﺳﻄﺢ ﺗﺎﮐﺘﯿﮑﯽ و ﺣﺘﯽ اﺣﺴﺎﺳﯽ ﻓﺮوﮐﺎﺳﺘﮫ ﺷﺪه اﺳﺖ.

در ﻧﮭﺎﯾﺖ، آﻧﭽﮫ ﻓﺮدوﺳﯽ ﻗﺮنھﺎ ﭘﯿﺶ ھﺸﺪار داده ﺑﻮد، اﻣﺮوز در ﻣﻘﯿﺎﺳﯽ ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﺎھﺪه اﺳﺖ:

اﻧﺴﺎن و ﺟﺎﻣﻌﮫ، زﻣﺎﻧﯽ ﮐﮫ از ﺧﺮد ﻓﺎﺻﻠﮫ ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ، ﻧﮫ ﺗﻨﮭﺎ ﻣﺴﯿﺮ ﺧﻮد را ﮔﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ، ﺑﻠﮑﮫ ﺗﻮان دﯾﺪن آﯾﻨﺪه را ﻧﯿﺰ از دﺳﺖ ﻣﯽدھﻨﺪ.

و ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﮫ ﻣﮭﻢﺗﺮﯾﻦ ﻧﺸﺎﻧﮫٔ اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ، ﻧﮫ ﺻﺮﻓﺎً وﺟﻮد ﺑﺤﺮان، ﺑﻠﮑﮫ ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ در ﻋﺒﻮر از آن اﺳﺖ. زﯾﺮا ﺑﺪون ﺧﺮد، اﺳﺘﺮاﺗﮋی ﺷﮑﻞ ﻧﻤﯽﮔﯿﺮد و ﺑﺪون اﺳﺘﺮاﺗﮋی، ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﮫ ﺑﮫﺳﻮی ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ، ﺑﻠﮑﮫ در ﻣﺪار ﺗﮑﺮار ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ.

ﻣﮭﺪی روﺳﻔﯿﺪ