ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﭼﯿﻦ را اﮔﺮ ﺑﺎ ﻧﮕﺎھﯽ ﻓﺮاﺗﺮ از رواﯾﺖھﺎی ﺳﻄﺤﯽ ﺑﻨﮕﺮﯾﻢ، ﺑﺎ ﯾﮑﯽ از ﻋﻤﯿﻖﺗﺮﯾﻦ ﺗﺠﺮﺑﮫھﺎی ﺳﻘﻮط و ﺑﺎزﺧﯿﺰی در ﺟﮭﺎن ﻣﻮاﺟﮫ ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ. از ﻣﯿﺎﻧﮫٔ ﻗﺮن ﻧﻮزدھﻢ، ﺑﺎ آﻏﺎز ﺟﻨﮓھﺎی ﺗﺮﯾﺎک، ﺗﺎ ﻣﯿﺎﻧﮫٔ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ، ﭼﯿﻦ وارد دورهای ﺷﺪ ﮐﮫ ﺑﻌﺪھﺎ از آن ﺑﺎ ﻋﻨﻮان »ﻋﺼﺮ ﺗﺤﻘﯿﺮ« ﯾﺎد ﺷﺪ؛ دورهای ﮐﮫ در آن، ﻗﺪرتھﺎی ﺧﺎرﺟﯽ ﻧﮫﺗﻨﮭﺎ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر را ﺗﻀﻌﯿﻒ ﮐﺮدﻧﺪ، ﺑﻠﮑﮫ ﺑﺎ ﺗﺤﻤﯿﻞ ﻗﺮاردادھﺎی ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮ و ﻣﺪاﺧﻼت ﮔﺴﺘﺮده، ﺳﺎﺧﺘﺎرھﺎی اﻗﺘﺼﺎدی و ﺣﺘﯽ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﮫ ﻧﻔﺲ ﺗﻤﺪﻧﯽ آن را ﻧﯿﺰ ھﺪف ﻗﺮار دادﻧﺪ.

اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﺮ، ﺻﺮﻓﺎً ﯾﮏ ﺷﮑﺴﺖ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻧﺒﻮد؛ ﺑﻠﮑﮫ ﻧﻮﻋﯽ ﮔﺴﺴﺖ در ﺗﻮازن ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﯾﮏ ﺗﻤﺪن ﮐﮭﻦ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪ. ﺗﻤﺪﻧﯽ ﮐﮫ ﻗﺮنھﺎ ﺧﻮد را ﻣﺮﮐﺰ ﻧﻈﻢ ﻣﻨﻄﻘﮫای ﻣﯽداﻧﺴﺖ، ﻧﺎﮔﮭﺎن در ﻣﻮﻗﻌﯿﺘﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ﮐﮫ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮای ﺑﻘﺎ، ﺧﻮد را ﺑﺎزﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﺮد.

اﻣﺎ آﻧﭽﮫ ﭼﯿﻦ را از ﺑﺴﯿﺎری از ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺸﺎﺑﮫ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﮐﺮد، ﻧﮫ ﺻﺮﻓﺎً ﻋﺒﻮر از ﺑﺤﺮان، ﺑﻠﮑﮫ ﻧﺤﻮهٔ ﻣﻮاﺟﮭﮫ ﺑﺎ آن ﺑﻮد. از ﻧﯿﻤﮫٔ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺑﮫ ﺑﻌﺪ، اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﻣﺴﯿﺮ ﺑﺎزﺳﺎزی ﺧﻮد را ﺑﺮ ﭘﺎﯾﮫٔ ﯾﮏ اﺻﻞ ﺑﻨﯿﺎدﯾﻦ ﺑﻨﺎ ﻧﮭﺎد: ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪن و ﺣﻔﻆ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ و ﺗﻮان ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮی ﻣﺴﺘﻘﻞ. در اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ، اﺷﺘﺒﺎھﺎت، ھﺰﯾﻨﮫھﺎ و ﺣﺘﯽ ﺗﻨﺎﻗﺾھﺎﯾﯽ ﻧﯿﺰ وﺟﻮد داﺷﺖ، اﻣﺎ ﺟﮭﺖ ﮐﻠﯽ ﺣﺮﮐﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﮑﺮد.

در دھﮫھﺎی ﺑﻌﺪ، ﺑﮫوﯾﮋه از اواﺧﺮ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ، ﭼﯿﻦ ﺑﺎ اﺗﺨﺎذ ﺳﯿﺎﺳﺖھﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﺪرﯾﺠﯽ و ﮐﻨﺘﺮلﺷﺪه، ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺪون از دﺳﺖ دادن اﻧﺴﺠﺎم ﺳﯿﺎﺳﯽ، وارد ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻮﺳﻌﮫ ﺷﻮد. اﯾﻦ ﺗﻮﺳﻌﮫ ﻧﮫ از دل ﯾﮏ ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ، ﺑﻠﮑﮫ از دل ﺑﺎزﺳﺎزی اﻗﺘﺪار و ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ داﺧﻠﯽ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺖ.

در اﯾﻨﺠﺎ، ﻧﮑﺘﮫای ﻓﺮاﺗﺮ از ﯾﮏ رواﯾﺖ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد. ﺗﺠﺮﺑﮫٔ ﭼﯿﻦ، ﺻﺮﻓﺎً داﺳﺘﺎن ﯾﮏ ﮐﺸﻮر ﻧﯿﺴﺖ، ﺑﻠﮑﮫ ﻧﻤﻮﻧﮫای از ﯾﮏ اﻟﮕﻮی ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ در ﻓﮭﻢ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯿﺎن ﻗﺪرت، ﺗﻮﺳﻌﮫ و آزادی اﺳﺖ. در ﺑﺴﯿﺎری از ﺗﺤﻠﯿﻞھﺎی ﻣﻌﺎﺻﺮ، ﺗﻼش ﻣﯽﺷﻮد اﯾﻦ ﻣﻔﺎھﯿﻢ ﺑﮫﺻﻮرت ﻣﻌﮑﻮس ﯾﺎ ھﻢزﻣﺎن ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﻮﻧﺪ، اﻣﺎ ﺗﺎرﯾﺦ—دﺳﺖﮐﻢ در ﺑﺴﯿﺎری از ﻧﻤﻮﻧﮫھﺎ—ﻣﺴﯿﺮ دﯾﮕﺮی را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدھﺪ.

در واﻗﻊ، آﻧﭽﮫ از دل اﯾﻦ ﺗﺠﺮﺑﮫ ﻣﯽﺗﻮان اﺳﺘﺨﺮاج ﮐﺮد، ﻧﻮﻋﯽ زﻧﺠﯿﺮهٔ ﻣﻨﻄﻘﯽ در ﺷﮑﻞﮔﯿﺮی ﻧﻈﻢ ﭘﺎﯾﺪار اﺳﺖ:

ﻧﺨﺴﺖ، اﺳﺘﻘﻼل و ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ؛

زﯾﺮا ﺑﺪون اﻣﮑﺎن ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮی ﻣﺴﺘﻘﻞ، ھﯿﭻ ﺑﺮﻧﺎﻣﮫرﯾﺰی ﭘﺎﯾﺪاری ﺷﮑﻞ ﻧﻤﯽﮔﯿﺮد.

از دل اﺳﺘﻘﻼل، اﻣﻨﯿﺖ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽآﯾﺪ؛

اﻣﻨﯿﺘﯽ ﮐﮫ ﻧﮫ ﺻﺮﻓﺎً ﻧﻈﺎﻣﯽ، ﺑﻠﮑﮫ ﺑﮫﻣﻌﻨﺎی ﺛﺒﺎت در ﺳﺎﺧﺘﺎرھﺎی ﮐﻼن ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﮫ اﺳﺖ.

در ﺑﺴﺘﺮ اﻣﻨﯿﺖ، ﺗﻮﺳﻌﮫ اﻣﮑﺎنﭘﺬﯾﺮ ﻣﯽﺷﻮد؛

ﺗﻮﺳﻌﮫای ﮐﮫ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ زﻣﺎن، ﺑﺮﻧﺎﻣﮫرﯾﺰی و ﺗﺪاوم اﺳﺖ.

از دل ﺗﻮﺳﻌﮫ، آزادی ﺑﮫﺗﺪرﯾﺞ ﻣﻌﻨﺎ ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ؛

زﯾﺮا ﺑﺪون زﯾﺮﺳﺎﺧﺖھﺎی اﻗﺘﺼﺎدی و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، آزادی ﺑﮫ ﻣﻔﮭﻮﻣﯽ ﺷﮑﻨﻨﺪه ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷﻮد.

و در ﻧﮭﺎﯾﺖ، از دل آزادی، دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ و ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﮫﺻﻮرت ﭘﺎﯾﺪار ﺷﮑﻞ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ.

اﯾﻦ زﻧﺠﯿﺮه، ﺻﺮﻓﺎً ﯾﮏ ﮔﺰارهٔ ﻧﻈﺮی ﻧﯿﺴﺖ، ﺑﻠﮑﮫ رﯾﺸﮫ در ﺗﺠﺮﺑﮫھﺎی ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﺘﻌﺪدی دارد. ﺑﮫ ھﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ، ﺗﻼش ﺑﺮای ﺣﺮﮐﺖ در ﻣﺴﯿﺮ ﻣﻌﮑﻮس—ﯾﻌﻨﯽ اﻧﺘﻈﺎر ﺗﺤﻘﻖ آزادی، دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﯾﺎ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ در ﻏﯿﺎب اﺳﺘﻘﻼل و اﻣﻨﯿﺖ—در ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﻮارد ﺑﺎ ﺑﯽﺛﺒﺎﺗﯽ و ﺗﻨﺎﻗﺾ ھﻤﺮاه ﺑﻮده اﺳﺖ.

از اﯾﻦ ﻣﻨﻈﺮ، ﻓﮭﻢ ﻣﺴﯿﺮ ﺗﻮﺳﻌﮫٔ ﮐﺸﻮرھﺎ، ﺑﺪون درک اوﻟﻮﯾﺖھﺎ و ﺗﻘﺪمھﺎی ﺗﺎرﯾﺨﯽ آنھﺎ، ﻧﺎﻗﺺ ﺧﻮاھﺪ ﺑﻮد. ھﺮ ﺟﺎﻣﻌﮫای ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ اﺳﺖ اﯾﻦ ﻣﺴﯿﺮ را در ﭼﺎرﭼﻮب ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎص ﺧﻮد طﯽ ﮐﻨﺪ، اﻣﺎ ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻦ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ، اﻏﻠﺐ ﺑﮫ ﺧﻄﺎھﺎی ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ و ﺣﺘﯽ راھﺒﺮدی ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﻮد.

در ﻧﮭﺎﯾﺖ، ﻣﺴﺌﻠﮫ ﻧﮫ در ﺗﻘﻠﯿﺪ از ﯾﮏ اﻟﮕﻮ، ﺑﻠﮑﮫ در درک ﯾﮏ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ: ھﯿﭻ ﺟﺎﻣﻌﮫای ﺑﺪون ﺗﮑﯿﮫ ﺑﺮ اﺳﺘﻘﻼل ﺧﻮد، ﺑﮫ اﻣﻨﯿﺖ ﭘﺎﯾﺪار ﻧﻤﯽرﺳﺪ؛

و ﺑﺪون اﻣﻨﯿﺖ، ﺗﻮﺳﻌﮫ ﺷﮑﻞ ﻧﻤﯽﮔﯿﺮد؛

و ﺑﺪون ﺗﻮﺳﻌﮫ، آزادی رﯾﺸﮫدار ﻧﻤﯽﺷﻮد؛

و ﺑﺪون آزادی، دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ و ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ ﺑﮫ ﭘﺪﯾﺪهھﺎﯾﯽ ﻧﺎﭘﺎﯾﺪار و ﺷﮑﻨﻨﺪه ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺧﻮاھﻨﺪ ﺷﺪ.

ﻣﮭﺪی روﺳﻔﯿﺪ- ﺑﺮﻟﻦ